تاریخچه هواپیماهای مسافربری

فرداد پرواز

تحولات و نوآوریهای كوچك و بزرگ زیادی در طول سالیان گذشته صورت گرفته تا تجربه مسافرتهای هوایی به شكل امروزی فراهم شود. لازم نیست شما حتما مسافر دائم خطوط هوایی باشید تا سرعت این تحولات را لمس كنید. شاید آنچه امروزه در هواپیماها دیده میشود، دیگر در پروازهای آینده وجود نداشته باشد و یقین داشته باشید كه در هواپیماهای مدرن آینده تغییرات بیشماری خواهید دید تا آسایش و امنیت بیشتری را در سفر تجربه كنید.

صنعت هوانوردی از بدو تشكیل تا امروز سوانح و حوادث فراوانی را پشت سر گذاشته است. اما هر بار مهندسان و متخصصان ایمنی پرواز ضمن احترام به جانهای عزیزی كه فدا شده اند، تمام تلاش و همت خود را به كار برده اند تا با استفاده از آخرین فناوریها و دانش روز، تجربه متفاوتی را در هر سفر به مسافران كه ركن اصلی این صنعت هستند، اهداء كنند. تا حدود 50 سال پیش و قبل از آغاز عصر فضا، هوانوردی را كاربر اصلی آخرین مرز دانش و فناوری میدانستند.


نام بویینگ مترادف است با هواپیما .

هواپیماهای جت مسافربری بویینگ از زمان شروع به خدمت تا به حال 31 میلیارد نفر مسافر حمل کرده اند . روزانه 3 میلیون نفر بوسیله هواپیماهای ساخت بویینگ سرتاسر دنیا را زیر پا می گذارند . گرچه این کمپانی در سال 1915 تاسیس شد ولی موفقیت عظیم آن در دنیای حمل و نقل غیرنظامی از سال 1960 و با به بازار آمدن هواپیمای جت چهار موتوره 707 آغاز گردید . راز موفقیت بویینگ ارائه محصولات با کیفیت خوب و همچنین سیاست مدیریت در اهمیت دادن به انجام تحقیقات گسترده جهت بهبود تکنولوژی می باشد همچنین کاربرد نظریات و طرحهای پیشنهادی شرکتهای هواپیمایی در این موفقیت سهمی بسزا دارد این روش در 77 سال عمر این کمپانی همیشه مورد استقبال مشتریان قرار گرفته است .

مختصر در مورد Boeing 747 _ SP

در سال 1976 شرکت بوئینگ نوع دیگری از 747 به نام اس . پی را عرضه کرد که در اصل همان 100 بود. ولی سازه اش تا حد زیادی سبکتر شده بود.هدف از ساختن این هواپیما که حدود 30/14 متر کوتاهتر از نمونه 100 می باشد عرضه یک هواپیما با برد زیاد برای استفاده در مسیرهای کم مسافر بود سکان عمودی این هواپیما بلند تر از سکان عمودی 100 بود تا جبران بدنه کوتاهتر آن را بنماید .

پیشرانه _ این هواپیما از 4 موتور توربوفن پرات اندویتنی JT9D-7F هر یک با توان 46985 پاوند (209 کیلو نیوتن) و یا نوع بهینه موتور پرات اندویتنی JT9D-7F هر یک با توان 48000 پاوند و یا پرات اند ویتنی JT9D-7J با توان 50000 پاوند (4/222 کیلونیوتن)نیرو می گیرد.همچنین می توان از از چهار موتور رولزوریس RB112-425B2 با توان 50000 پاوند یا رولزوریس RB211-524C2 با توان 51600 پاوند (9/225)و یا از 4 موتور جنرال الکتریک CF6-45A2B2 هر یک با توان 46500 پاوند (8/206 کیلونیوتن ) نیز در ساخت این هواپیما استفاده نمود.

کارایی - بیشترین سرعت در پرواز افقی 505 نات (935 کیلومتر در ساعت)

بیشترین برد 6650 ناتیکال مایل (12324 کیلومتر) .

اوزان - وزن خالی 318258 پاوند (144360 کیلوگرم). بیشترین وزن بار قابل حمل 91100 پاوند بیشترین وزن هنگام برخاستن 659877 پاوند (299320 کیلوگرم) بیشترین وزن هنگام فرود 409944 پاوند (185950 کیلوگرم).

ابعاد - دهنه بال 64/59 متر . طول 31/56 متر ارتفاع /94/19 متر می باشد.

گنجایش - دو خلبان و یک مهندس پرواز به طور معمول 28 صندلی در قسمت درجه یک 32 صندلی در طبقه بالا و 299 صندلی 10 ردیفه درقسمت پایین . بیشترین مسافر قابل حمل 400 نفر .

منبع - مجله صنایع هوایی شماره ۱۸۸ ـ صفحه ۶

b777

هواپیمای بوئینگ 777 یکی از مدلهای مسافربری دور پرواز دو موتوره غول پیکر ساخته شده توسط کارخانه Boeing است.

این مدل توانایی حمل 305 تا 550 مسافر را در مسافت 5600 تا 8870 مایل را دارد.

تاریخچه:

در دهه 1970 مدلهای جدیدی را به منظور جایگزینی مدلهای گذشته طراحی نمود. این مدلهای جدید شامل مدل 757 برای جایگزینی 727، مدل دو موتوره 767 برای رقابت با Airbus A300 مدل 777 برای رقابت با DC-10 و Lockheed Tristor.

مدل 777 ، هواپیمای جدید 3 موتوره بود که طرحی همانند 767 داشت و فقط شکل بالها تغییر کرده بودند و در دو نوع transcontinental با قابلیت حمل 175 مسافر تا مسافت 5000 کیلومتر و international با قابلیت حمل همان تعداد مسافر تا مسافت 8000 کیلومتر ساخته شد.

بعد از راه اندازی مدلهای دو موتوره ساخت مدل 777 3 موتوره کنار گذاشته شد.

موفقیت در ساخت مدلهای 757 و 767 با همان طراحی مدلهای 3 موتوره ولی با استفاده از 2 موتور برای ایجاد نیروی محرک، کارخانه بوئینگ را به ساخت این مدلها بیش از پیش ترغیب کرد.

طرح اولیه شرکت Boeing فقط شامل بزرگترکردن و افزایش ظرفیت مدل 767 بود که نتیجه آن طراحی مدل 767-x بود. این مدل جدید در واقع همان 767 بود با این تفاوت که بدنه و بالها بزرگتر بودند و ظرفیت حمل 340 مسافر را تا مسافت 7300 مایل دارا بود.

شرکت Boeing به دنبال مدلی شبیه 747 با تمام توانایی های 767 بود که حاصل این تلاشها طراحی مدلی کاملاً جدید یعنی مدل 777 دوموتوره بود.

مشخصات تکنولوژیک:

برای ارضاء احتیاجات و تقاضاهای خطوط هوایی ، تکنولوژیهای تازه باید توسط Boeing به کار گرفته می شد. مشخصات تکنولوژیک مانند:

- صفحه نمایش LCD در اتاقک خلبان.

- سیستم کنترل پرواز دیجیتال fly-by-wire.

- سیستم اویونیک نرم افزاری.

- شبکه اویونیک fiber-optic.

- موتورهای غول پیکر توربو با ضریب اطمینان بالا برای مسافتهای دور.

مدل 777 اولین بار در 14 ژوئن 1994 پرواز آزمایشی خود را انجام داد. Boeing اولین نمونهETOPS (پرواز در مسیرهای طولانی بوسیله هواپیمای دو موتوره) را با مدل 777 به مدت 180 دقیقه ارائه نمود. اداره هواپیماهای ایالات متحده در 30 ماه می سال 1995 جایزه ای را برای ارائه ETOPS به مدت 180 دقیقه به مدل pw4074 777-2005 اهدا نمود.

مدلهای مختلف:

سری 200-777:

اولین هواپیمای 777 ساخته شده توسط Boeing در ماه می 1995 به شرکت United Airlines تحویل داده شد. این مدل با توانایی حمل وزن حداکثر (MTOW) یعنی 247 تن و توانایی طی مسافت بین 3780 تا 5150 مایل را داراست.

نیروی مدل 200-777 بوسیله 2 موتور (Pratt & Whitney PW4074 turbofans) 74000LB یا (General Elective GE90-75BS)75000LB یا (Rolls Royce Trent 875S) 75000Lb تامین می شود.

سری 700-200er

این مدل ظرفیت سوخت بیشتر و توانایی طی مسافت دورتری را داراست و قادر به حمل 286 تن در مسافت 6000 تا 7700 مایل است. اولین هواپیمای مدل 777-200ER در فوریه 1997 به هواپیمایی British Airways تحویل گردد.

در 2 آپریل 1997 یک فروند 777-200ER متعلق به هواپیمایی مالزی، رکورد دورترین پرواز بدون توقف را با پرواز از Seattle تا کوالالامپور یعنی در مسافت 20/20044 کیلومتر طی 21 ساعت و 23 دقیقه بدست آورد.

سری 777-200LR

طبق ادعای شرکت Boeing این مدل دورپروازترین مدل مسافربری با توانایی پرواز 18 ساعته بدون توقف می باشد. این رکورد با به کارگیری دو موتور GE90-110B1turbofans110000Lb و با استفاده از ذخایر کمکی سوخت در قسمت بار هواپیما مقدور خواهد بود.

سری 300-777

این مدل به عنوان جایگزینی برای مدل 100-747 و 200 طراحی شده است. در مقایسه با مدلهای 747 قدیمی، 777 از ظرفیت حمل مسافر و طی مسافت بیشتری برخوردار است، در حالی که یک سوم کمتر سوخت مصرف می کند و هزینه نگهداری این مدل 40 درصد کمتر از 747 است.

این مدل ظرفیت حمل 550 مسافر را داراست و 13 تن سنگین تر از مدل 200-777 است.

در مدل 300 دوربینهای مانور زمینی روی بالهای افقی نصب شده که به خلبان در زمان نشست و برخاست کمک می کند.

این مدل نیز جایزة ETOPS را همزمان در 4می 1998 از FAA و JAA دریافت کرد و در همان ماه بوسیله Cathay Pacific در خطوط هوایی به خدمت گرفته شد.

نیروی محرکه این مدل بوسیله دو موتور (Pratt & Whitney PW4090)Lb یا (PW-4098S)98000Lb یا (RollsRoyce Trent 8925)92000Lb تامین می شود.

سری 777-300ER:

این مدل قدرتمند و دور پرواز جدید به منظور جایگزینی 400-747 طراحی شده.

در این مدل بدنه قویتر، ظرفیت سوخت بالاتر همراه با موتورهای بسیار قدرتمند General Electric به کار گرفته شده و توانایی حمل 365 مسافر در مسافت 7250 مایل را داراست. برنامه ساخت مدل 777-300ER توسط Air France راه اندازی شد.

مشخصات کلی:

سرعت حرکت در حالت افقی: 84/0 ماخ(550مایل در ساعت در ارتفاع 35000پایی)

متوسط طول بال: 199پا و 11 اینچ

طول بدنه: 209پا در مدل 200،242پا و 4اینچ در مدل 300.

نکاتی در مورد Boeing777:

- مدل 777 بعد از 747-400 بزرگترین هواپیمای مسافری جهان است. مدل 777-300ER از 747-100 سنگین تر است و توانایی حمل بار حداکثر (MTOW) معادل 750000 پوند را داراست.

- چرخها و قسمت تحتانی مدل 777 بزرگترین نمونه استفاده شده در مدلهای مسافربری است.

- مدل 777-300ER در پرواز آزمایشی با به کارگیری فقط یک موتور به مدت 6 ساعت و 29 دقیقه برفراز اقیانوس آرام پرواز کرد.(بر اساس قوانین جدید ،پرواز به مدت 3 ساعت یعنی 180دقیقه با یک موتور برای گرفتن گواهینامه ETPOS کفایت می کند.)

- موتورهای GE90 که بر روی بعضی مدلهای 777 نصب شده است ارتفاعی بیش از بدنه مدل 737 دارند و کتاب رکوردهای جهانی ،موتورهای GE90-115B محرک مدلهای 300ER و 200LR را با قدرت 127900 lbs به عنوان قوی ترین موتورهای محرک هواپیماهای مسافربری در جهان معرفی نموده است.

پس از معرفی نمونه اولیه این هواپیما در نوامبر سال 1989 ، MD-90 اولین پرواز خود را در 22 فوریه 1993 انجام داد و گواهینامه FAA را در سال 1994 دریافت نمود. برای اولین بار این مدل در فوریه سال 1995 به شرکت Delta Airlines تحویل گردید و از آپریل سال 1995 سوددهی این مدل با فعالیت در این شرکت هواپیمایی آغاز شد.

• مدل MD-90 با هدف ایجاد تحولات چشمگیر در زمینه اقتصادی و خصوصیات فنی با استفاده از فن آوریهای مدرن طراحی شده بود.

• این مدل دارای سیستمهای پروازی مدرن و بسیار پیشرفته شامل سیستم هدایت الکترونیک (EFIS) و سیستم مدیریت پرواز پیشرفته (FMS) و نمایشگرهای مجهز به LED به منظور کنترل و نظارت مداوم بر عملکرد موتورها و دیگر سیستمهای پروازی می باشد.

• نیروی محرکه این مدل بوسیله دو موتور International Aero Engines V2500 تأمین می شود و طراحی این موتورها به گونه ای است که سوخت کمتری مصرف نموده و در عین حال صدای کمتری نیز تولید می نمایند.

• در مدل MD-90 ساختار داخلی به گونه ای طراحی شده است که مسافران در حین پرواز از آسودگی و راحتی قابل توجهی برخوردار هستند و سر و صدا در محوطه داخلی هواپیما نیز تا حد زیادی کاهش یافته است.

• برای اولین بار در این مدل صندلی ها به گونه ای قرار گرفته اند که بیشتر صندلی ها در کناره های بدنه و جایی که پنجره ها قرار دارند نصب است و در قسمت مرکزی تعداد کمتری صندلی وجود دارد، چرا که بیشتر مسافران علاقه مند هستند در حین پرواز فضای بیرون هواپیما را از پنجره ها نظاره گر باشند.

• دیگر مشخصات این مدل عبارتند از : طراحی مدرن داخلی، سرویسهای بهداشتی مجهز به خلاء، سیستمهای الکتریکی جدید، سیستم کنترل محیطی دیجیتال، ترمزهای کربنی بسیار سبک مجهز به سیستم ضد لغزش و ارتقاء سیستمهای هیدرولیکی هواپیما.

• طول هواپیما MD-90 ، 5/46متر است و طول هر بال آن 87/32 متر می باشد. ظرفیت حمل بار آن 8/36 متر مکعب است. سرعت این مدل در حدود 500 مایل (812کیلومتر) در ساعت می باشد.

• این مدل توانایی حمل وزنی معادل 156000پوند (70760کیلوگرم) را در زمان برخاست هواپیما داراست و ظرفیت حمل 155 مسافر تا مسافت 2400 مایل را دارد.

• در مدل MD-90-30 ER وزن قابل حمل به 166000پوند افزایش یافته است و قابلیت پرواز تا مسافت 2500مایل افزایش داده شده است و در صورت افزودن مخزن سوخت کمکی با ظرفیت 565 گالن،این مسافت به 2750 مایل افزایش می یابد.

• با به کار گیری نیرویی معادل 25000پوند در زمان برخاست هواپیما، مدل MD-90-30 با سرعتی معادل 885 کیلومتر در ساعت و با 155 مسافر، تنها به 1524 متر از باند فرودگاه به منظور انجام عملیات برخاست ، نیاز دارد.

• در زمان برخاست با حداکثر وزن ممکن ، این مدل تنها 2165 متر از باند فرودگاه را مورد استفاده قرار می دهد. در عین حال این مدل قابلیت ارائه نیرویی معادل 28000پونددر زمان برخاست هواپیما در مواقع ضروری و عملیات برخاست هواپیما در شرایط خاص را دارا می باشد.

ایرباس آ۳۰۰

ایرباس A300-600 یک هواپیمای مسافربری ساخته شرکت ایرباس است.

ایرباس آ-۳۰۰ نخستین بار در۶ آبان ۱۳۵۱ یعنی ۲۸ اکتبر ۱۹۷۲ معرفی شد و دو سال بعد رسماً به خدمت شرکت‌های هواپیمایی در آمد . ساخت این گونه هواپیما در ژوئیه ۲۰۰۷ متوقف شد.

ایرباس آ-۳۰۰ دارای دو موتور توربوفن در زیر دو بال است:.

فاصله نوک دو بال: ۴۴٫۸ متر

طول: ۵۴٫۱ متر

ارتفاع: ۱۶٫۵ متر

ظرفیت مسافر: ۳۶۱ نفر ، در مدل ایرباس آ-۳۰۰-۶۰۰ آر

بیشینه سرعت: ۸۵/۰ ماخ (۸۹۵ کیلومتر بر ساعت)

محدوده پرواز: ۷۷۰۰ کیلومتر

هواپیماهای ایرباس A330 و A340 در گروه هواپیماهای مسافربری که ظرفیت جابجایی 240 تا 380 مسافر را دارا هستند، به عنوان بهترین مدل ها مطرح و شناخته شده اند. این هواپیماها که نیروی محرکه مورد نیاز خود را بوسیله دو یا چهار موتور تأمین می نمایند، بیشترین قابلیتهای عملیاتی، پروازی را با صرف هزینه های متعارف و ارائه راحتی و آسایش چشمگیر به مسافران دارا می باشد.

صندلی های هواپیمای A330 و A340 در بخش فرست کلاس در هر ردیف چهار صندلی نصب گردیده و هر مسافر به راحتی به راهروهای بین صندلی ها دسترسی دارد. در بخش بیزینس کلاس در هر ردیف شش صندلی نصب گردیده است بگونه ای که مسافران به پنجره ها یا راهروها دسترسی دارند و در بخش اکونومی کلاس در هر ردیف هشت صندلی نصب گردیده و بین مسافران و راهروها حداکثر یک صندلی فاصله وجود دارد.

مدل A-330 با به کارگیری نیروی دو موتور به عنوان کم هزینه ترین هواپیمای طراحی شده که قابلیت پرواز در مسیرهای دور و نزدیک را دارا می باشد، مطرح است.

مدل A330-300 که در سال 1994 وارد ناوگان حمل و نقل هوایی گردید، دارای 335 صندلی در دو کلاس پروازی می باشد و توانایی پرواز در مسافتی معادل 10500 کیلومتر را دارا می باشد. در سال 1998 نیز مدل A330-200 که توانایی پرواز در مسافتی معادل 12500 را دارا می باشد، فعالیت خود را در مسیرهای هوایی آغاز نمود. مدل A330-200 به منظور جابجایی مسافران در مسیرهای بین قاره ای طراحی گردیده است و 253 مسافر را در 3 کلاس پروازی حمل می نماید.

هواپیمای مسافربری دو موتوره A-330 با نیروی حاصل از دو موتور General Electric CF6-80E1 یا دو موتور Pratt & Whitney PW4000 یا دو موتور Rolls-Royce Trent 700 ، پرواز می نماید.

ایرباس A340 که کم صداترین کابین و فضای داخلی هواپیما را داراست، توانایی پرواز بدون توقف در مسیرهای دوربرد را دارد. مدل A340-300 که 295 مسافر را تا مسافتی معادل 13700 کیلومتر حمل می نماید ،در حال حاضر توسط بسیاری از شرکتهای هواپیمایی در سراسر دنیا به خدمت گرفته شده است.

در ماه دسامبر سال 1997 مدل A340-600 معرفی گردید و در سال 2002 وارد چرخه حمل و نقل هوایی شد. A340-600 از نظر اندازه بزرگتر از مدلهای قبلی است و توانایی حمل 380 مسافر را تا مسافت 14640 کیلومتر دارد.

نمونه دیگر ارائه شده A340-500 است که می تواند 313 مسافر را در مسافتی معادل 16600 کیلومتر جابجا نماید.

هواپیماهای A340-300 که با نیروی چهار موتور پرواز مینمایند، نیروی محرکه مورد نیاز را بوسیله موتورهای جدید CFM International CFM 56-5C تأمین می نمایند و هواپیماهای A340-500/600 موتورهای Rolls-Royce Trent 500 در اختیار دارند.

یکی دیگر از ویژگیهای منحصر به فرد هواپیماهای A330/340 ظرفیت بسیار زیاد حمل بار این هواپیماها است و در این مدلها ظرفیت حمل بار، 60 تا 100 درصد بیشتر از دیگر هواپیماهای غول پیکر موجود در ناوگان حمل و نقل هوایی است

عملیات پروازی مدل A330 به حدی از نظر اقتصادی به صرفه است که می توان تنها به منظور انجام پروازهای باربری (Cargo) و حتی بدون یک مسافر، از این هواپیماها استفاده نمود. چنان که در حال حاضر بعضی شرکتهای هواپیمایی شبها ، پس از اتمام عملیات پروازی مسافربری، از این هواپیما برای جابجایی بار در مسیرهای داخلی نزدیک استفاده می نمایند.

مدلهای A340-500/600 غول پیکرترین مدلهای شرکت Airbus هستند که تا امروز ارائه گردیده است . در عین حال این مدلها دارای پیشرفته ترین فناوری و سیستمهای اویونیک و ناوبری می باشند.

در حال حاضر شرکت Airbus در حال ایجاد تغییرات در بخشهای داخلی و کابین خلبان و بهبود فناوری بکارگرفته شده در مدلهای A300-200/300 و A340-300 می باشد.

یکی از فناوریهای نوینی که به تازگی این شرکت به کار گرفته است ، به منظور کاهش هزینه های مربوط به تعمیر و نگهداری قسمتهای مختلف بدنه و بال هواپیما است. از سوی دیگر موتورهای به کار گرفته شده در A340-300 دارای ویژگی های خاصی است که هزینه تعمیر و نگهداری موتور در این مدل 10 درصد کاهش پیدا کرده است.

موتور جدید CFM 56-5C/P که به تازگی بر روی مدل A340/300 نصب گردیده، از نظر مصرف سوخت و سر و صدای ایجاد شده، در سطح پایینتری از موتورهای دیگری که تا کنون به کار گرفته شده است، قرار دارد.

در آخرین مدلهای A340-600 ارائه شده توسط شرکت Airbus امکانات جدیدی نظیر سوئیتهای کوچک در بخش فرست کلاس و سیستم های اطلاع رسانی حین پرواز (AFIS) در نظر گرفته شده است.

با ورود به ناوگان هوایی شرکتهای هواپیمایی Emirates و Singapore airlines ، مدل A340-500 در حال حاضر در دور پروازترین مسیرهای هوایی دنیا، نظیر دوبی به نیویورک یا سنگاپور به لس آنجلس، پرواز می نماید. مدل A340-500 با قابلیت پرواز در مسافتی معادل 16600 کیلومتر دور پروازترین هواپیمای مسافربری است که تا کنون طراحی و ساخته شده است.

هواپیمای بوئینگ 747 که از آن به عنوان جامبوجت هم نام می برند، بزرگترین هواپیمای مسافربری تا امروز می باشد(اگر چه هواپیمای ایرباسA380 که در حال ساخت است، بزرگتر از 747 خواهد بود) هواپیمای 747 چهار موتوره با ساختار 2 طبقه ای که دارد تا 450 نفر مسافر را می تواند جابجا کند(طبقه بالا که کوچکتر هم هست برای مسافران بیزینس کلاس استفاده می شود) با سرعت مافوق صوت(565mph) و در مدل 400-747 پروازهای بین قاره ای (570/13 کیلومتر) طی می شود به طور مثال توانایی انجام پرواز بین لندن و سیدنی بدون توقف را داراست(در حالی که هیچ هواپیمایی اینچنین مسیرهای طولانی را در برنامه پروازی خود ندارد) تا ماه جولای 2003 تعداد 1372 هواپیما در مدلهای مختلف 747 ساخته و یا سفارش داده شده است.